Đi tìm “đạo” trong Trà Việt

Đi tìm "đạo" trong Trà Việt

Nhắc đến văn hóa trà Á Đông, chẳng cần mảy may suy nghĩ người ta cũng có thể gọi tên Trà đạo Nhật Bản (Chanoyu) hay Trà đạo Trung Hoa (Gongfucha). Vậy “đạo” trong Trà Việt thực chất là gì?

Nguồn gốc của Trà Việt

Theo các tư liệu văn hóa, dấu ấn Trà Việt đã xuất hiện trong rất nhiều điển tích xa xưa, thậm chí xuất hiện từ thời đại các vua Hùng (2879 – 257 TCN). Mặc dù trong lịch sử trà lưu lại không nhiều nhưng đối chiếu với các giai thoại trong cổ sử Trung Hoa, chúng ta có thể tự hào rằng người Bách Việt đã biết đến trà từ thuở sơ khai, như lời Đức Khổng Tử đã dạy học trò rằng: “Dân Bách Việt chuyên làm ruộng lúa mà ăn, không như chúng ta trồng kê và lúa mì. Họ uống nước nấu bằng thứ lá cây lấy trong rừng mà họ gọi là trà”.

Thêm vào đó, chuyện xưa còn truyền lại rằng, vào đời Hùng Duệ Vương, một vị quý phi của vua Hùng đã về làng Vân Luông (nay là Vân Phú) thuộc đất tổ Phú Thọ để dạy dân trồng chè, trồng bông để sinh nhai. Để ghi nhớ công khai sáng của bà, dân cư vùng đất trồng chè, trồng bông năm xưa đã đời đời nối nghiệp và xây dựng nên xóm Bãi Chè, xóm Bông còn tồn tại tới ngày nay.

Còn một điểm đặc biệt nữa trong bản sắc Trà Việt, đó là bên cạnh dòng Trà Dân gian còn có Trà Cung đình. Trà Cung đình ban đầu chỉ dành cho vua chúa và tầng lớp thượng lưu nhưng sau đó đã lan tỏa ra toàn xã hội. Mặc dù giảm dần về tính lễ nghi nhưng cái hồn của thú thưởng trà vẫn còn nguyên vẹn. Dẫu không uống tại lầu son, gác tía như các bậc vua chúa, quan quyền nhưng trong không gian đơn sơ, dân dã, chén trà vẫn được gia chủ nâng hai tay mời bạn, chén trà vì thế mà nặng nghĩa, nặng tình.

Tỏa Trà - Đi tìm “đạo” trong Trà Việt - trà việt
Trà Việt đã xuất hiện từ nhiều thế kỷ trước Công nguyên.

Từ Trà đến “Đạo”

Các tiền nhân dạy rằng, để trà đạt đến “đạo”, nhất thiết phải có lý luận về trà và cách thưởng trà xuất phát từ nguồn gốc tư tưởng của giáo phái chính thống. Nếu như người Trung Hoa có cả kho kinh sử phong phú về trà như Trà Kinh, Trà Phổ, Trà Lục, Trà Sử thì người Nhật lại có Khiết Trà Dưỡng Sinh Ký. Vậy còn người Việt thì sao? 

Thực chất, trong văn hóa trà của người Việt, sẽ chính xác và thỏa đáng hơn nếu chúng ta nói về “đạo trong trà” hơn là “trà đạo”. Người Việt không nâng tầm hay cải biến tục uống trà thành một nét văn hóa tôn giáo như người Nhật, cũng không luận đàm những nội hàm thâm sâu về cách pha trà như người Trung Quốc. 

Trà đạo Nhật Bản có thể chiêm ngưỡng rõ ràng từng động tác, từng cử chỉ nên dễ học và dễ đánh giá, trà Tàu lại là phương thức chứng tỏ sự cao sang, vinh hiển, những thứ đó không thể tìm thấy trong Trà Việt. Trà Việt vốn bình đằng và giản dị hơn nhiều.

“Đạo” trong trà của người Việt đơn giản là một phương tiện hữu hiệu làm tịnh hoá tâm hồn, tu dưỡng thân tâm và giao kết bằng hữu. Trà vốn không thể uống vội, không thể lỗ mãng, không thể hấp tấp. Bởi vậy khoảnh khắc chờ đợi từng lá trà hòa quyện vào dòng nước sóng sánh cũng là giây phút bạn có thể lắng đọng tâm hồn, chiêm nghiệm về những điều đã qua, hình dung về những điều sắp tới để hiểu rõ hơn con đường mình đang đi. Thưởng trà mang đến trạng thái an nhiên tự tại, xua đi những tạp niệm hay cảm thọ làm tâm loạn động.

Thêm vào đó, khởi nguồn từ sự cố kết làng xã và văn hóa cộng đồng của một nước nông nghiệp, trà cũng là thức uống gắn kết tình làng nghĩa xóm, tình bằng hữu, tri kỷ của người Việt. Như GS Trần Ngọc Thêm đã viết: “Người Việt Nam mời nhau uống trà là để bắt đầu một lời tâm sự, để bàn chuyện gia đình, xã hội, chuyện thế thái nhân tình, để cảm thấy trong chén trà có cả hương vị của đất trời, cỏ cây và muôn vật”. Sau mỗi chén trà ấm nồng, vị ngọt dịu đọng ở hậu vị, mối thâm giao hiện hữu trong tâm.

Tỏa Trà - Đi tìm “đạo” trong Trà Việt - trà việt
Trà Việt là thức uống gắn kết làng xã và văn hóa cộng đồng.

Những giá trị bất biến của “đạo” trong Trà Việt

Người Việt Nam trọng tình, trọng đức, trọng văn và hướng tới đời sống cộng đồng nên nghệ thuật uống trà, thưởng trà của người Việt cũng uyển chuyển và trung dung. Không quá cầu kỳ cũng không quá đơn giản, không quá lễ nghi cũng không quá bình dân, “đạo” trong Trà Việt là sự kết hợp hài hòa những giá trị đạo đức chuẩn mực. Trà quý không chỉ ở nghệ thuật pha, mà quý hơn nữa ở tấm lòng của người mời trà.

Trà Việt phương thức cảm hóa tâm hồn và gợi mở những giá trị nhân sinh cao đẹp, đồng thời dẫn dắt con người ta đến một lối sống lạc quan, điềm đạm và an tĩnh. Giống như chủ nhân một trà quán từng nói rằng: “Hơn mười năm gắn bó với Trà Việt, tôi nhận ra một điều khách chỉ có thể cãi vã, công kích nhau hay nói tục trên bàn nhậu, chứ bên chén trà người ta không thể nói và nghĩ được chuyện gì ác. Đó phải chăng là cái “đạo” trong Trà Việt”.

"Đạo" trong Trà Việt thực chất là gì?
“Bên chén trà người ta không thể nói và nghĩ được chuyện gì ác, đó phải chăng là
cái đạo trong Trà Việt”

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

5 × five =